İstanbul, 10 Şubat 2026 — Küresel sistemin jeopolitik kırılmalarla yeniden şekillendiği; yatırım, ticaret, sanayi ve bağlantısallık politikalarının giderek stratejik araçlara ve siyasi enstrümanlara dönüştüğü bir dönemde, Avrupa Birliği’nin Mercosur ülkeleriyle imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşması ve Hindistan ile yürüttüğü STA süreci başta olmak üzere üçüncü ülkelerle hız kazanan yeni nesil ticaret ve yatırım anlaşmaları ile yerel üretimi önceleyen “Made in EU” yaklaşımı ve Industrial Accelerator Act dikkat çekmektedir. Türkiye’nin AB ile Gümrük Birliği temelinde yüksek düzeyde ekonomik entegrasyonu ve mevcut yapısal asimetriler dikkate alındığında, söz konusu gelişmelerin Türkiye ekonomisi, sanayi entegrasyonu, uluslararası rekabet gücü ve dış ticaret dengeleri üzerindeki etkilerinin bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi gereği ortaya çıkmıştır.

Bu kapsamda Global İlişkiler Forumu (GİF), GİF Ofisi’nde “Avrupa Birliği’nin (AB) Yatırım, Ticaret ve Ekonomi Alanlarındaki Son Anlaşmaları Çerçevesinde Türkiye-AB İlişkilerinde Yeni Arayışlar” başlıklı bir çalıştay düzenlemiştir. GİF’in AB Çalışma Grubu koordinasyonunda gerçekleştirilen toplantıya; GİF üyesi iş dünyası ve özel sektör temsilcileri, AB alanında çalışan akademisyenler, sivil toplum temsilcileri ile otomotiv, tekstil, imalat sanayi ve hizmetler sektörlerinden uzmanlar katılmıştır. Çalıştayda, Türkiye-AB ekonomik entegrasyonunun mevcut durumu, son dönem gelişmeleri çerçevesinde ortaya çıkan risk alanları ve politika seçenekleri kapsamlı biçimde ele alınmıştır. GİF’in “Katılım Müzakerelerinin 20. Yılında Türkiye-Avrupa Birliği İlişkilerini Yeniden Canlandırmak: Yeni Bir Yol Haritası” başlıklı önceki özel raporunda ortaya konulan tespit ve değerlendirmeler mevcut gelişmeler ışığında geçerliliğini korumaktadır.

Türkiye-AB İlişkilerinde Mevcut Tablo

Çalıştayda yapılan değerlendirmelerde, Türkiye-AB ilişkilerinin mevcut seyrinin sürdürülebilir olmadığı vurgulanmıştır. Katılım müzakerelerinin fiilen durmuş olması, Gümrük Birliği’nin güncellenmesinde ilerleme sağlanamaması ve üst düzey siyasi diyalogun sınırlı kalması, ekonomik entegrasyonun kurumsal derinliğini ve Türkiye’nin AB perspektifini zayıflatmaktadır. Katılımcılar, stratejik öneme sahip başlıklarda karşılıklı siyasi iradenin güçlendirilmesinin gerekliliğine dikkat çekmiş; sonuç üretmeyen mevcut ilişki çerçevesinin ortaklık ruhunu aşındırdığı değerlendirmesinde bulunmuştur. Diğer yandan, Önceki GİF raporlarında da vurgulandığı üzere, Kıbrıs gibi siyasi engellerin dahi diplomatik yollarla çözülebileceği değerlendirilmektedir.

AB’nin Yeni Ticaret ve Sanayi Politikalarının Türkiye’ye Yansımaları

AB’nin üçüncü ülkelerle imzaladığı yeni nesil ticaret ve yatırım anlaşmaları ile sanayi politikasını güçlendiren ve yerel üretimi önceleyen düzenlemeleri, çalıştayın temel tartışma başlıkları arasında yer almıştır. Özellikle Gümrük Birliği çerçevesinde Türkiye’nin AB’nin ortak ticaret politikasına uyum yükümlülüğü ile üçüncü ülkelerin Türkiye ile paralel anlaşma yapma konusundaki isteksizliği arasında oluşan asimetri, yapısal bir kırılganlık alanı olarak değerlendirilmiştir.

Otomotiv, tekstil ve hizmetler sektörlerinden temsilciler; değer zincirleri, yatırım kararları ve rekabet gücü üzerindeki olası etkileri somut örneklerle ortaya koymuş, Türkiye’nin AB pazarına fiili erişimini ve sınai entegrasyonunu zayıflatabilecek uygulamalardan kaçınılmasının önemine dikkat çekmiştir.

Ortaklık Hukuku ve Kurumsal Çerçeve

Çalıştayda, Türkiye-AB ilişkilerinin yalnızca siyasi tercihlere değil; 1963 Ankara Anlaşması, 1970 Katma Protokol ve Gümrük Birliği temelinde tesis edilmiş bağlayıcı bir ortaklık hukukuna dayandığı vurgulanmıştır. Bu çerçevede mütekabiliyet, kazanılmış haklar ve ahde vefa (pacta sunt servanda) ilkesinin gözetilmesinin, ilişkilerin öngörülebilirliği ve karşılıklı güven açısından temel bir gereklilik olduğu ifade edilmiştir.

AB’nin ticaret ve sanayi politikası araçlarını uygularken mevcut ortaklık hukukunu ve kurumsal çerçeveyi dikkate almasının, ekonomik entegrasyonun sürdürülebilirliği bakımından elzem olduğu belirtilmiştir.

Gümrük Birliği’nin Güncellenmesi: Stratejik Bir Gereklilik

Çalıştayda, Gümrük Birliği’nin güncellenmesinin artık teknik bir başlık olmanın ötesinde; ekonomik güvenlik, değer zincirleri ve stratejik konumlanma bağlamında ele alınması gereken bir mesele haline geldiği değerlendirilmiştir.

Hizmetler, dijital ticaret, yeşil dönüşüm ve tedarik zinciri dayanıklılığı gibi alanları kapsayacak şekilde modernizasyon sürecinin ön koşulsuz biçimde başlatılması gerektiği ifade edilmiştir. Türkiye’nin AB’nin beşinci büyük ticaret ortağı olduğu; karşılıklı yatırım ve ticaretin her iki taraf için de gelir, istihdam ve stratejik derinlik ürettiği vurgulanmıştır. Mevcut durağanlığın ise taraflar açısından artan ekonomik, ticari, sınai ve neticede, jeopolitik maliyetler doğurduğu belirtilmiştir.

Çalıştay Sonuç Belgesi

Çalıştayda yapılan değerlendirmeler ışığında hazırlanan tartışma belgesinde, mevcut küresel konjonktürde Türkiye-AB ekonomik entegrasyonunun karşı karşıya olduğu yapısal riskler analiz edilmekte ve hukuki zemine dayalı, karşılıklı güveni esas alan politika önerileri sunulmaktadır.

Belgede, Türkiye-AB ilişkilerinin ekonomik güvenlik, sanayi entegrasyonu ve stratejik konumlanma boyutlarıyla yeniden ele alınması gerektiği; Gümrük Birliği modernizasyonunun gecikmeksizin gündeme alınmasının her iki tarafın da menfaatine olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca Türkiye’nin reform sürecini güçlendirmesinin uluslararası düzlemde müzakere kapasitesini artıracağına dikkat çekilmektedir.

Çalıştay sonuç raporunda ifade edildiği gibi, Türkiye-AB ilişkilerinin karşılıklı saygı, güvene dayalı, hukuki çerçeveye sadık ve stratejik vizyon içeren bir yaklaşımla yeniden canlandırılmasının sadece rasyonel değil, mevcut küresel kırılmalar ışında bir gerekliliktir.

📄Çalıştay Sonuç Belgesi: https://www.gif.org.tr/files/gif-calistay-notu-turkiye-avrupa-birligi-iliskilerinde-yeni-arayislar.pdf 

📘GİF Özel Raporu – “Katılım Müzakerelerinin 20. Yılında Türkiye-Avrupa Birliğiİlişkilerini Yeniden Canlandırmak: Yeni Bir Yol Haritası” https://www.gif.org.tr/files/gif-ab-turkiye-ozel-raporu.pdf